Zeeleeuwen, uit de dierentuin, detail, Samuel Jessurun de Mesquita, 1912
Waarom dieren stilte nodig hebben (en wij ook)
Trek je wandelschoenen aan: we gaan op reis naar stilte. Stilte lijkt heel gewoon, maar echte stilte wordt zeldzaam!
Wat is stilte?
De aanwezigheid van alles
Klaar voor vertrek? We reizen langs de laatste stille plekken op aarde.
Hert, detail, Samuel Jessurun de Mesquita, 1912
Stille bossen
Onze eerste stop: een groot, donker bos. Het ruikt naar vochtige aarde en mos. Je zet een stap, een takje kraakt – meteen spitst ergens een ree zijn oren.
Diep in grote, dichte bossen is het soms nog echt stil. Daar luisteren reeën, uilen, wolven en insecten naar elkaar en naar het zachte kraken van takken of een vleugel die langs een blad strijkt.
In die stilte worden hun oren hun superkracht: zonder stilte zouden veel dieren niet kunnen overleven.
Maar zelfs in zulke bossen hoor je steeds vaker het brommen van verre snelwegen of het gezoem van kettingzagen.
Stille zeeën
We reizen verder en duiken de oceaan in. Boven water hoor je de wind, maar zodra je ondergaat, klinkt alles anders. Onder water lijkt het stil, maar de zee zit vol geluid.
Walvissen, dolfijnen en vissen praten met klikjes, liedjes en gebrom. Sommige walvissen kunnen elkaar over honderden kilometers horen in rustig water – alsof jij iemand in een ander land zou kunnen horen fluisteren.
Zo vinden ze elkaar terug, zoeken ze een partner en waarschuwen voor gevaar.
Het probleem: Waar veel schepen varen, maken motoren en sonar de zee zo lawaaiig dat dieren elkaars geluiden bijna niet meer horen.
Dromedaris, detail, Samuel Jessurun de Mesquita, 1927
Woestijnen en lege vlaktes
We klimmen weer aan boord en we gaan op reis naar woestijnen, steppen en enorme lege vlaktes. De zon prikt in je ogen, de lucht trilt van de hitte. Er zijn bijna geen huizen, geen treinen, geen steden.
Overdag hoor je alleen wind en zand, ’s nachts soms een uil, een vos of een krekel.
Dieren die hier wonen, zijn gewend om op héél kleine geluidjes te letten: een poot die over een steentje schuift, een hagedis die door droog gras schiet.
Maar ook op deze lege vlaktes verschijnen snelwegen, mijnen en grote machines. Langzaam wordt het moeilijker om nog echt stille plekken te vinden.
Sneeuw, ijs en hoge bergen
Onze reis gaat nu naar het noorden, naar sneeuw, ijs en hoge bergen. Je adem vormt wolkjes in de lucht, de sneeuw knerpt onder je laarzen.
Op plaatsen met veel sneeuw en ijs klinkt de wereld gedempt, alsof er een dikke deken overheen ligt.
Sneeuwuilen, poolvossen en berggeiten leven in die half-stille wereld. Voor hen is een klein kraakje in de sneeuw al een waarschuwing.
In die stilte horen ze precies waar een prooi loopt, of waar een roofdier zich verstopt. Zelfs hun eigen adem en hartslag klinken daar harder.
Maar omdat het ijs smelt door de opwarming van de aarde, varen er meer schepen en komen er meer machines in deze gebieden. Ook hier krijgt stilte barstjes.
Sneeuwuil, detail, Samuel Jessurun de Mesquita, 1927
Oostergasfabriek, detail, Samuel Jessurun de Mesquita, 1912
Stilte voor ons allemaal
Na onze reis langs bos, zee, woestijn en bergen weten we één ding zeker: zonder stilte raken dieren in de war.
Ze horen hun jongen niet meer goed, schrikken sneller en worden sneller moe en gestrest.
Mensen hebben stilte ook nodig. Ons hart slaat rustiger en ons hoofd wordt leger als het even niet raast en bromt.
Probeer het eens
Goed nieuws: Gelukkig proberen steeds meer mensen stilte te beschermen, bijvoorbeeld met stiltegebieden in natuurparken, rustige wandelpaden en stille tuinen in de stad.
En wij kunnen zelf ook helpen: de muziek soms uit, zachtjes praten in het bos, even één minuut alleen maar luisteren.
Probeer het eens. Stilte is geen stilstand. Stilte is leven dat je eindelijk kunt horen.
Het eerste stiltedak in Amsterdam oost. Doe je mee? Illustratie Connie Dekker
Afbeeldingen van dieren uit een stillere wereld. Houtsnedes van Samuel Jessurun de Mesquita. Beelden uit Rijksstudio, samengesteld door @capucijntje, Publiek Domein – dank aan het Rijksmuseum.
Hoe erg is nat voor vogels?
Mensen houden er niet van. Veel dieren houden ook niet van nattigheid. Maar hoe zit het met vogels? Hoe vinden zij het om nat te zijn?;
Over Kletsnat, kleddernat en zeiknat
Deze pagina verscheen voor het eerst in de Amsterdamse buurtkrant #DWARS 253 in december 2025
